MİNERAL TOZLAR

Solunabilir, Kristal Yapıda Silika Tozu

Tozlu İşyerleri: 

Maden işletmeleri, taş ocakları ve bunları işleyen çimento ve kireç sanayi,  porselen ve seramik sanayi, cam sanayi, kuvars madenciliği ve değirmenleri,  demir ve çelik döküm sanayi, temizleme ve aşındırma işlerinin yapıldığı  işyerlerinde kristal yapıdaki solunabilir silika tozu ile karşılaşılabilir.

Ölçüm ve Analizi:

İşyeri ortamından maruz kalınan toz içindeki serbest kristalin silika miktarı,  toplam toz toplama veya kişisel toz toplama cihazı ile filtre üzerine alınan  toz numunesinde bulunan serbest kristalin silika miktarı veya solunabilir  toz içerisindeki serbest kristalin silika miktarı laboratuvarda, infrared  spetrofotometrik yöntemle analiz edilerek % miligram olarak hesaplanır.  Elde edilen sonuçlar mevzuatta belirtilmiş olan Zaman Ağırlıklı Ortalama  Değer (ZAOD/TWA) ile karşılaştırılarak kişisel maruziyet durumu belirlenir.

Silika Tozunun Sağlık Etkileri:

Kristalin silika tozunun (kristobalit ve tridimit dahil) etkileri; solunum yoluna  giren tozun içindeki serbest silika düzeyi, maruziyet dozu ve şekli, ayrıca  kişinin durumu ile belirlenir. Akciğerin alveoler bölgesinde SiO2 partikülleri  alveolar makrofajlarla temasa geçer. Partiküller fagosite edilir ve sonra  fagosite edilen SiO2 makrofajların yıkımına neden olur. Makrofajlardan salınan partiküller tekrar fagosite edilir ve hücre hasarı döngüsünü tekrarlar.  

Makrofaj hasarının yeni retiküler ve kollajenöz bağ dokusu oluşumunun ön  koşulu olduğu düşünülmektedir.

Pulmoner interstisyumdaki bağ dokusu gelişimi çoğunlukla nodülerdir.  Hiler lenf nodları sıklıkla etkilenir. Silikoz nodüllerinin büzülme eğilimi  karakteristiktir; bu durum perifokal amfizem gelişimine neden olur. Komşu  nodüllerin büyümesi ve giderek birbiriyle birleşmesi kallus yapısına ve  havayolu, pulmoner damar ve lenf kanallarının deformasyonuna neden olur.

Vücuda Giriş ve Etkisi: 

Toz vücuda hava (solunum) yoluyla alınmaktadır. Kuvars (serbest kristalin  silika) tozu akciğerde yapısal ve fonksiyonel değişikliklere neden olur.

Akut ve Subakut Etkisi: Yoktur

Tıbbi Muayene: 

Mesleki tıbbi muayeneler, işyerlerindeki solunabilir silika maruziyeti sağlığı  tehdit edebilecek düzeyde olan kişilere uygulanmaktadır (örneğin mesleki  maruziyet sınır değeri aşılmış olanlar).

 

Tıbbi muayeneler için gereklilikler:

• İşyeri hekimi,

• Uluslararası ILO 2000 Pnömokonyoz Sınıflamasına göre akciğer radyografilerinin değerlendirilmesi ve sınıflanması konusunda eğitim, 

• Radyografi konusunda özgün tanı deneyimi,

• Muayeneler için donanım ve diğer gereksinimler: radyografi  değerlendirilmesi, akciğer fonksiyon testleri, ILO standart radyografi seti.

Genel Tıbbi Muayene:

• Özgeçmişin değerlendirilmesi (genel anamnez, iş anamnezi, detaylı  sigara içme öyküsü),

 - Sigara içmeyenler, sigara içenler ve sigarayı bırakanlar

 - Sigara, puro, pipo (günlük sayı) 

 - Sigaraya başlama ve bırakma yılı (sigara paket yılı) 

Özel Tıbbi Muayene:

• Solunum ve kalp-damar sistemi muayenesi

• Spirometre

• Bir yıl önce çekilen ve değerlendirme sonuçları mevcut olan bir akciğer  grafisi (veya geçen yarıyılda izleme muayenesi için çekilen), yoksa yüksek  kilovolt tekniği ile çekilmiş standart ön-arka akciğer radyografisi

Tamamlayıcı Muayene:

 Gerekli ise, örneğin 140 > Broca indeksi >130 ve akciğer fonksiyon testleri.

Tıbbi Değerlendirme:
Değerlendirme ancak işyerinin durumu ve kişinin maruziyeti bilindiğinde  olanaklıdır. Bu amaçla bir risk değerlendirmesi yürütülmüş olmalıdır;  değerlendirmede hangi teknik, kurumsal ve kişisel önlemlerin kullanıldığı  belirtilmelidir.
Solunabilir kristalin silika maruziyetinin sağlık durumunu klinik olarak anlamlı  şekilde bozması beklenen özellikle kalp-solunum sistemi bozuklukları ve/ veya fonksiyonel sorunları olan hastalarda;
• Ciddi akciğer fonksiyonu ve kalp-dolaşım sistem bozuklukları,
• Kronik bronşit, astım, amfizem,
• Kronik ya da tekrarlayıcı plörit,
Radyografik olarak saptanabilen toz akciğeri ya da diğer fibrotik veya  granülomatöz akciğer değişiklikleri,
• Akciğer ya da havayolu fonksiyonlarını anlamlı şekilde bozan veya  bronkopulmoner hastalıkların gelişimini kolaylaştıran malformasyonlar,  tümörler, kronik inflamasyon, plevral fibroz ya da diğer bozukluklar,
• Solunum üzerine olumsuz etkiler oluşturan toraks ya da omurga  deformiteleri,
• Akciğer yaralanması ya da cerrahisi sonrası toraks içi organların fonksiyon  bozukluğu yapan durumlar,
• Aktif ya da latent tüberküloz, yaygın inaktif tüberküloz,
• Beslenme bozukluğu, zayıflık, Broca formülü ile belirlenen ideal vücut  ağırlığının %30 üzerinde olma (boy (cm)-100 = ideal ağırlık (kg)), yapısal  bozukluklar ve zayıflıklar,
• Kalp kapağı hastalıkları ve diğer organik kardiyak hasarlarda olduğu  gibi belirgin veya beklenen erken kalp yetmezliği veya sıklıkla erken kalp  yetmezliğine neden olan yeni geçirilmiş hastalıklar,
• Özellikle tedaviye yanıt vermeyen yüksek kan basıncı,
• Genel direnci düşüren diğer kronik hastalıklar.

İzleme Muayenesi:
İşe giriş muayenesinde, akciğerlerinde p, r, q formunda ve en az 1/1  genişliğinde ve/veya hiler lenf bezi kalsifikasyonu olan net silikotik değişiklikler  içeren kişiler için;

30 yaşından önce ve silika tozuna 10 yıldan az maruziyet sonrasında,
40 yaşından önce ve silika tozuna 15 yıldan az maruziyet sonrasında,
50 yaşından önce ve silika tozuna 20 yıldan az maruziyet sonrasında,
izleme muayenesi yapılmalıdır.

Öneriler

İşyeri Hekimine Öneriler: 
Silis tozu içeren işlerin yapıldığı işyerlerinde görev yapacak olan işyeri  hekimleri, yapmış olduğu işe giriş ve periyodik muayeneleri, işyerinde  yapılmış olan risk değerlendirme sonuçları ve ortam ölçüm sonuçları ile
birlikte değerlendirerek yorum yapmalıdır. İleri tetkik gerektiren durumlarda  ayrıntılı iş anamnezini de içeren dosyayı hasta ile birlikte yetkilendirilmiş  hastaneye göndermelidir. Ayrıca hekimin sigara kullanan kişileri bu gerçekler  hakkında bilgilendirmesi önemlidir, sigara bıraktırma tedavisi ancak bu
şekilde başarılı olabilir.

Çalışana Öneriler: 
Çalışana yapılacak öneri işyerinin durumu ve tıbbi muayenelerin sonuçları  ile uyumlu olmalıdır. Bu tür tozlu işyerlerinde ve işlerde çalışanların tozun  sağlıkları için tehlikeli olabileceğini bilmeleri ve verilen kişisel korunma  araçlarını mutlaka kullanmaları gerekmektedir.
Ayrıca periyodik muayenelerini de düzenli olarak yaptırmaları, işyeri hekimi  dışında başka hekimlere muayeneye gittiklerinde de, hekim sormasa bile  yaptıkları işi anlatmaları gerekir.
Sigara içimi, akciğer kanseri ve kronik obstruktif havayolu hastalığının  gelişiminin ana nedenidir. Tütün kullanımının durdurulmasının akciğer  fonksiyonlarında iyileşme sağladığı ve kanser gelişimi ve özellikle de akciğer  kanseri gelişimi riskini azalttığı gösterilmiştir.

İşverene Öneriler:
Her işvereninin mevzuatın kendilerine getirdiği yükümlülükleri bilmesi ve
sorumluluklarını yerine getirmesi gerekmektedir.